Vraag je een gemiddelde Nederlander naar z’n favoriete appel, dan krijg je standaard: Elstar, Jonagold, Granny Smith. Misschien Gala — mijn moeder zweert erbij, vooral voor haar legendarische appeltaart. Maar sta je binnenkort op de markt in Utrecht of Den Bosch, is de kans ineens groot dat je namen hoort als Zoete Ermgaard, Notaris of Groninger Kroon. Klinkt als iets uit een oude familiekroniek, maar geloof me — oude appelrassen zijn terug van weggeweest. En ik vroeg me dus af: waarom nu, en vooral… wat maakt ze de moeite waard?
Een vergeten schat uit de boomgaard
Onlangs las ik in de krant — volgens mij was het de NRC — dat in 2025 meer dan 30 vergeten appelrassen opnieuw geplant worden door fruittelers rond de Betuwe en in Friesland. bleken sommigen van deze variëteiten vroeger gewoon op elke boerderij te liggen, tot ze minder opbrengst gaven dan de populaire rassen van nu. Veel zijn toen uit de rekken verdwenen, maar nu lijkt dat juist hun voordeel.
Waarom willen we die oude appels ineens terug?
- Smaak die je niet snel vergeet: Mijn collega vertelde vorige week — toen we op kantoor een proeverijtje deden — dat de oude Notaris-appel écht totaal anders smaakt dan een Jonagold. Meer friszuur, minder zoet, knapperig zonder melig te worden. Ideaal voor sap én taart.
- Minder bestrijdingsmiddelen nodig: Veel oude rassen zijn van nature beter bestand tegen ziektes. Minder meeldauw of bacterievuur, en dat betekent: minder gif op je fruit. Niet dat iedereen direct biologische boomgaard heeft, maar het helpt wel.
- Klimaat en duurzaamheid: Door die betere weerstand hoeven boeren minder te sproeien, wat weer water scheelt — volgens wat mijn buurman-tuinier laatst vertelde. En die rassen kunnen beter tegen droogte of natte zomers, wat met het dwaze Nederlandse weer echt geen overbodige luxe is.
Is het allemaal romantiek en nostalgie — of zit er meer achter?
Je zóu kunnen denken: we vinden oude dingen gewoon schattig, want retro is hip. Maar uit gesprekken in mijn lokale supermarkt (de Plus in Amersfoort) blijkt dat mensen ook simpelweg variatie zoeken. Niet iedereen wil een appel die weken op de fruitschaal kan liggen zonder rimpels. Sommige oude rassen zijn snel verlept maar smaken top als ze vers zijn, of juist in stoofpotten. Mijn oma deed vroeger altijd Sterappeltjes in haar compote — iets dat tegenwoordig bijna vergeten is, en dat is stiekem wel zonde.
Hoe vind je ze, en wat doe je ermee?
Heel eerlijk: je komt ze nog weinig tegen in de grote supermarkt. Misschien een verdwaalde Goudreinet rond kerst, maar de echte schatten vind je op boerenmarkten, biologische winkels of bij lokale teler — zoals de fruitboerderij van Verhoef bij Gouda. Ik kocht daar laatst een Karmijn de Sonnaville voor in een salade, en die was verrassend fris (al had hij in de tas een flinke deuk opgelopen, maar soit).
- Proef verschillende rassen: Zeker in de herfst komen er markten waar je proeverijen hebt — gewoon proberen, je ontdekt gegarandeerd iets nieuws.
- Koken & bakken: Sommige oude appels zijn perfect voor taarten of stoofpotjes, andere zijn juist lekker uit de hand. Even googlen op “oud Hollandse appeltaart” en je komt recepten vol nostalgie tegen.
- Zelf planten — waarom niet? In steeds meer dorpen vind je initiatieven waarbij oude boomrassen tegen een klein bedrag te adopteren zijn. Of gewoon eens in de tuin proberen — wie weet, levert het over vijf jaar wel de lekkerste oogst uit je straat.
Gaat iedereen ze eten?
Eerlijk? Ik weet het niet. Nederlanders zijn gewoontedieren — Elstar blijft waarschijnlijk nog jaren de publieksfavoriet. Maar dat er steeds meer vraag komt naar variatie, smaak en duurzaamheid — ja, dat zie ik wel gebeuren. En of die oude appelrassen dé nieuwe trend zijn — misschien, misschien niet. Maar het is in elk geval leuk om te zien dat we onze eigen geschiedenis opnieuw (op)eten…
Dus, volgende keer op de markt of bij de groenteboer: loop eens langs die ‘rare’ appels en neem een onbekende mee naar huis. Wie weet — ontdek je gewoon je nieuwe favoriete smaak. Zo niet, dan heb je in elk geval weer wat nieuws geprobeerd. In ieder geval: laat gerust weten welke oude appelrassen jullie nog kennen — benieuwd of iemand de Pippeling uit Drenthe nog ergens vindt…
