Wist je dat er ooit in bijna elk dorp in Nederland een simpele truc werd toegepast waardoor kunstmest écht overbodig was? En dat dit nauwelijks meer bekend is, zelfs niet bij mensen met een volkstuin of bij de boer om de hoek? Ik kwam dit laatst te weten via mijn buurman – een nuchtere Fries van 68 – en sindsdien laat het me niet meer los. misschien heb ik gewoon te veel tijd om na te denken over compost, maar goed…
De kracht van ‘schillenput’: een doodgewone traditie
Vroeger stond bij veel Nederlandse huizen een houten ton of stenen put: de zogenaamde schillenput. Hierin verdwenen keukenafval, groente- en fruitschillen, wat gras en zelfs koffiedik. Iedereen deed het. mijn moeder vertelde dat je als kind soms zelfs moest oppassen niet in die put te vallen – zo gewoon was het.
En weet je wat het mooie was? Na een paar maanden veranderen die stinkende resten in iets waar je planten waanzinnig blij van worden: prachtige, zwarte, kruimelige compost. Geen zakken kunstmest uit de Praxis, geen ingewikkelde schema’s – gewoon geduld en wat basiskennis.
Waarom zijn we dit vergeten?
Heel eerlijk: ik wist eigenlijk ook niet meer dat schillenputten zo effectief waren. Pas toen ik erover hoorde in ons wijkappje en bij de kringloop zo’n oude ton zag staan, viel het kwartje. Tegenwoordig moet alles snel, makkelijk en liefst zonder geur. We slepen groene zakken naar de gemeentewerf, kopen dure flesjes plantenvoeding en vergeten even de waarde van afval.
- Binnencompost bakken? Te klein voor eengezinswoningen
- Compost uit de winkel? Vaak vol microplastics
- Kunstmest? Tja, soms werkt het – maar grond wordt er niet blijer van
Hoe werkt het eigenlijk?
Het principe is bizar simpel. Je verzamelt al je organisch keukenafval in een put of ton (ik gebruik gewoon een oude kliko zonder deksel – niet chic, wel praktisch). Af en toe wat houtsnippers erbij, beetje aarde erdoor, klaar. Na een maand of drie heb je compost dat je zo onder bessenstruiken gooit. Mijn collega in Haarlem zweert erbij voor haar stadstuin – rozen, tomaten, alles groeit als een tierelier. Of heeft ze gewoon groene vingers? soms weet je het niet zeker.
Het mooie: je vermindert afval, voedt de bodem en spaart ook nog geld uit. Win-win, toch?
Argumenten tegen schillenputten – en waarom ze niet altijd kloppen
- Luchtjes? Ja, de eerste weken stinkt ’t een beetje – maar met bladeren erop valt het reuze mee.
- Onhandig in de stad? Je zult niet snel een schillenput op je balkon kwijt kunnen, maar een kleine bak werkt prima.
- Aantrekkelijk voor ongedierte? Dek het goed af en zorg voor afwisseling tussen natte en droge resten – dan valt het mee.
In het dorp waar ik opgroeide, liep er zelfs een kip rond die áltijd bij de put posteerde – slim beest, want het leverde haar prima restjes op. Nu staan de meeste kippenhokken leeg, maar het idee blijft.
Zo begin je vandaag nog met een moderne schillenput
- Pak een oude ton, bak of kliko. Bodem openzetten is handig voor afwatering.
- Gooi er keukenresten, schillen, bladeren en af en toe wat tuinaarde in.
- Woel ’t af en toe om. Eventueel dek je ’t af met karton of bladeren tegen stank én muizen.
- Gebruik na ongeveer drie maanden de compost bij struiken of bloemen – niet op je groenten (zeker als er citrus of vlees in zit).
Op sommige plekken, zoals Groningen of Zeeland, zie je nog restjes van deze traditie. Volgens mijn oom uit Middelburg komt daar het mooiste boerenland vandaan. hoewel, misschien praat hij wel gewoon zijn boerderij goed – wie zal het zeggen.
In het kort: oude gewoontes zijn soms best slim
We hoeven niet alles opnieuw uit te vinden. Veel van wat onze grootouders deden, blijkt verrassend effectief. Probeer het eens een seizoen en kijk wat het oplevert – wie weet bespaar je flink op kunstmest én heb je volgend jaar de groentes van je leven. Deel vooral je ervaringen hieronder – ik ben benieuwd of deze traditie ergens nog leeft…
in ieder geval: als je er deze zomer zelf mee aan de slag gaat, stuur gerust een foto. ik ben razend benieuwd!
